Franchiseformule wijzigen? Een verkeerd wijzigingsbeding kan duur uitpakken

Een franchisegever wil de geldstromen binnen de formule anders organiseren. Administratief efficiënter, zo is de gedachte. Maar de franchisenemers zien hun liquiditeitspositie en zeggenschap veranderen. Mag zo’n wijziging zonder hun toestemming worden doorgevoerd? Een recent gepubliceerde uitspraak van de rechtbank Oost-Brabant laat zien hoe belangrijk de precieze formulering van het wijzigingsbeding in de franchiseovereenkomst kan zijn.

In deze zaak wilde een franchisegever in de zorg de facturatie en betaalstromen centraliseren. Servicefees die voorheen rechtstreeks door klanten aan de franchisenemers werden betaald, zouden voortaan via een aan de franchisegever gelieerde vennootschap lopen. Volgens de franchisegever ging het hoofdzakelijk om een administratief-technische wijziging.

De voorzieningenrechter dacht daar anders over. De wijziging raakte volgens de rechter wezenlijke onderdelen van de positie van de franchisenemers. Niet alleen veranderde de betaalstroom, ook de feitelijke controle over facturatie en incasso verschoof. Bovendien waren er gevolgen voor onder meer liquiditeit, ondernemersrisico en de fiscale positie. Daarmee kwam artikel 7:921 BW en het daarin geregelde instemmingsrecht in beeld.

Interessant is vooral wat de rechtbank vervolgens over de franchiseovereenkomst overweegt. Daarin stonden verschillende wijzigingsbedingen. Voor de hier relevante wijzigingen was echter geen drempelwaarde opgenomen. Een andere contractsbepaling bevatte wél een drempel van 20% omzetderving, met een minimum van € 200.000. Die bepaling hielp de franchisegever niet, omdat zij volgens de rechter alleen betrekking had op wijzigingen die konden worden doorgevoerd zonder de franchiseovereenkomst zelf te wijzigen.

Het gevolg was aanzienlijk. Zonder voorafgaande instemming van de franchisenemers mochten de betreffende wijzigingen niet worden doorgevoerd en reeds ingevoerde wijzigingen moesten worden teruggedraaid.

Kortom, een algemene bepaling dat de franchisegever de formule mag wijzigen, biedt niet altijd voldoende ruimte. Franchiseovereenkomsten moeten nauwkeurig bepalen welke wijzigingen eenzijdig kunnen worden doorgevoerd, welke drempelwaarden daarbij gelden en op welke wijzigingen die drempels precies van toepassing zijn.

Formuleontwikkeling blijft onder de Wet franchise mogelijk. Maar deze uitspraak laat opnieuw zien dat die ruimte mede wordt bepaald door wat partijen daarover vooraf zorgvuldig hebben vastgelegd.

Mr. A.W. Dolphijn
Ludwig & Van Dam advocaten